At pater omnipotēns ingentia moenia caelī
circuit et, ne quid labefactum vīribus ignis
corruat, explōrat. quae postquam firma suīque
rōboris esse videt, terrās hominumque labōres

405

perspicit. Arcadiae tamen est inpēnsior illi
cūra suae: fontēsque et nōndum audentia lābi
flūmina restituit, dat terrae grāmina, frondes
arboribus, laesāsque iubet revirescere silvās.
dum redit itque frequēns, in virgine Nōnacrīnā

410

haesit, et acceptī caluēre sub ossibus ignēs.
nōn erat huius opus lānam mollīre trahendo
nec positū variāre comās; ubi fībula vestem,
vitta coercuerat neglectōs alba capillōs;
et modo lēve manū iaculum, modo sūmpserat arcum,

415

mīles erat Phoebēs: nec Maenalon attigit ulla
grātior hāc Triviae; sed nulla potentia longa est.

Ulterius mediō spatium sōl altus habēbat,
cum subit illa nemus, quod nulla cecīderat aetās;
exuit hīc umerō pharetram lentōsque retendit

420

arcūs inque solō, quod tēxerat herba, iacēbat
et pictam positā pharetram cervīce premēbat.
Iūppiter ut vīdit fessam et custōde vacantem,
'hoc certē furtum cōniunx mea nesciet' inquit,
'aut sī rescierit, sunt, ō sunt iūrgia tantī!'

425

prōtinus induitur faciem cultumque Diānae
atque ait: 'ō comitum, virgō, pars ūna meārum,
in quībus es vēnāta iugīs?' dē caespite virgō
sē levat et 'salve numen, mē iūdice' dīxit,
'audiat ipse licet, māius Iove.' rīdet et audit

430

et sibi praeferrī sē gaudet et ōscula iungit,
nec moderāta satis nec sīc ā virgine danda.
quā vēnāta foret silvā, narrāre parantem
inpedit amplexū nec sē sine crīmine prōdit.
illa quidem contrā, quantum modo fēmina possit

Iūppiter, formā Diānae simulātā, Callistō amplexū tenet. Opus est pictōris Gallicī Francois Boucher (1703-1770) )

435

(adspicerēs utinam, Sāturnia, mītior essēs),
illa quidem pugnat, sed quem superāre puella,
quisve Iovem poterat? superum petit aethera victor
Iūppiter: huic odiō nemus est et cōnscia silva;
unde pedem referens paene est oblīta pharetram

440

tollere cum tēlīs et quem suspenderat arcum.

Ecce, suō comitāta chorō Dictynna per altum
Maenalon ingrediēns et caede superba ferārum
adspicit hanc vīsamque vocat: clamāta refūgit
et timuit prīmō, nē Iūppiter esset in illā;

445

sed postquam pariter nymphās incēdere vīdit,
sensit abesse dolōs numerumque accessit ad hārum.
heu! quam difficile est crīmen nōn prōdere vultū!
vix oculōs attollit humō nec, ut ante solēbat,
iuncta deae laterī nec tōtō est agmine prīma,

450

sed silet et laesī dat signa rubōre pudōris;
et, nisi quod virgo est, poterat sentīre Diāna
mīlle notīs culpam: nymphae sensisse feruntur.
orbe resurgēbant lūnāria cornua nōnō,
cum dē vēnātū frāternīs languida flammīs,

455

nacta nemus gelidum dea, quō cum murmure lābēns
ībat et attrītās versābat rīvus arēnās.
ut loca laudāvit, summās pede contigit undās;
his quoque laudātīs 'procul est' ait 'arbiter omnis:
nūda superfūsīs tinguāmus corpora lymphīs!'

`....dubitantī vestis adempta est.’ Opus est pictōris Italicī Tiziānī (c.1485-1576)

460

Parrhasis ērubuit; cunctae vēlāmina pōnunt;
ūna morās quaerit: dubitantī vestis adempta est,
quā positā nūdō patuit cum corpore crīmen.
attonitae manibusque uterum cēlāre volentī
'ī procul hinc' dīxit 'nec sacrōs pollue fontīs!'

465 Cynthia dēque suō iussit sēcēdere coetū.

Senserat hōc ōlim magnī mātrōna Tonantis
distuleratque gravēs in idōnea tempora poenās.
causa morae nulla est, et iam puer Arcas (id ipsum
indoluit Iūnō) fuerat dē paelice nātus.

470

quō simul obvertit saevam cum lūmine mentem,
'scīlicet hōc etiam restābat, adultera' dixit,
'ut fēcunda forēs, fieretque iniuria partū
nōta, Iovisque meī testātum dēdecus esset.
haud inpūne ferēs: adimam tibi namque figūram,

475

quā tibi, quāque placēs nostrō, inportuna, maritō.'
dīxit et adversam prensīs ā fronte capillīs
strāvit humī prōnam. tendēbat bracchia supplex:
bracchia coepērunt nīgrīs horrescere villīs
curvārīque manūs et aduncōs crescere in unguīs

480

officiōque pedum fungi laudātaque quondam
ōra Iovī lātō fierī dēformia rictū.
nēve precēs animōs et verba precantia flectant,
posse loquī ēripitur: vox īrācunda mināxque
plēnaque terrōris raucō dē gutture fertur;

485

mēns antīqua tamen factā quoque mansit in ursā,
adsiduōque suōs gemitū testāta dolōres
quālescumque manūs ad caelum et sīdera tollit
ingrātumque Iovem, nequeat cum dīcere, sentit.
ā! quotiens, sōlā nōn ausa quiescere silvā,

490

ante domum quondamque suīs errāvit in agrīs!
ā! quotiens per saxa canum lātrātibus acta est
vēnātrixque metū vēnantum territa fūgit!
saepe ferīs latuit vīsīs, oblīta quid esset,
ursaque conspectōs in montibus horruit ursōs

495

pertimuitque lupōs, quamvīs pater esset in illīs.

Ecce Lycāoniae prōlēs ignāra parentis,
Arcas adest ter quīnque ferē natālibus actīs;
dumque ferās sequitur, dum saltūs ēligit aptōs
nexilibusque plāgīs silvās Erymanthidas ambit,

500

incidit in mātrem, quae restitit Arcade vīsō
et cognōscentī similis fuit: ille refūgit
inmōtōsque oculōs in sē sine fine tēnentem
nescius extimuit propiusque accēdere aventī
vulnificō fuerat fīxūrus pectora tēlō:

Iūppiter Arcan prohibet nē matrem suam necet (haec pictura in Metamorphōseōn ēditiōne quae annō MCLXXXII apparuit invenītur)

505

arcuit omnipotēns pariterque ipsōsque nefāsque
sustulit et pariter raptōs per inānia ventō
inposuit caelō vīcīnaque sīdera fēcit.

Callistō in caelō cōnstellatiō facta est quae vocātur `Ursa Māior’

Intumuit Iunō, postquam inter sīdera paelex
fulsit, et ad cānam dēscendit in aequora Tēthyn

510

Ōceanumque senem, quōrum reverentia mōvit
saepe deōs, causamque viae scītantibus infit:
'quaeritis, aetheriīs quārē rēgīna
sēdibus huc adsim? pro mē tenet altera caelum!
mentior, obscurum nisi nōx cum fecerit orbem,

515

nūper honōrātās summō, mea vulnera, caelō
vīderitis stellās illīc, ubi circulus āxem
ultimus extrēmum spatiōque brevissimus ambit.
et vērō quisquam Iūnōnem laedere nōlit
offēnsamque tremat, quae prōsum sōla nocendo?

520

ō ego quantum ēgī! quam vasta potentia nostra est!
esse hominem vetuī: facta est dea! sīc ego poenas
sontibus inpōnō, sīc est mea magna potestas!
vindicet antīquam faciem vultūsque ferīnos
detrahat, Argolicā quod in ante Phorōnide fecit

525

cūr nōn et pulsā dūcit Iūnōne meōque
collocat in thalamō socerumque Lycāona sūmit?
at vōs sī laesae tangit contemptus alumnae,
gurgite caeruleō septem prohibēte triōnes
sīderaque in caelō stuprī mercēde recepta

530

pellite, nē pūro tinguātur in aequore paelex!'
Dī maris adnuerant

Publius Ovidius Nāsō (43 a.Ch.n – 19 a.d)

NOTES

1. For vocabulary help, log into www.wordchamp.com (free registration is available on submitting email address, and selecting user name and password) and then go to Web Reader (Read Foreign Websites). Select Latin as first language and English as second and then `Text’. Paste a section of the poem into the box and click on `Read Now’. After a few seconds processing time, the text will appear in a fresh window and, as you move the cursor over different words, `pop-up’ English glosses will appear.

2. The text presented here was downloaded from the Bibliotheca Augustana site (http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lsante01/Ovidius/ovi_me02.html#02 ), which gives Rudolf Ehwald’s 1903 text as revised by E. Rösch in 1961. I supplied the macrons for long vowels before doing the glossing and so if text is transferred directly from the Bibliotheca Augustana site to Wordchamp, glosses will not appear unless the word has no long vowel.

3. Andrew Golding’s full English translation of the text is available at http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0074 and for full details of the Callisto myth see Robert Graves, The Greek Myths, or http://www.theoi.com/